Flucht, Vertreibung, Aussiedlung der deutschen Bevölkerung aus Polen nach 1945. Eine Inhaltsanalyse polnischer Schulbücher für den Geschichtsunterricht in der Mittel- und Oberschule

Krzysztof Ruchniewicz (Breslau)

Zusammenfassung
Das Ende des Kommunismus hatte die Aufhebung der politischen Beschränkungen im Geschichtsunterricht zur Folge. Dies war insbesondere für die Vermittlung der Geschichte des 20. Jahrhunderts von Bedeutung, die vordem am stärksten manipuliert worden war. Dabei wurde das Fach Geschichte manchmal wie ein Lackmuspapier für die Enttabuisierung bestimmter Themen behandelt. Zu Neubewertungen kam es nicht zuletzt bei den kontroversen Themen in den deutsch-polnischen Beziehungen, wozu die Zwangsumsiedlung der Deutschen am Ende des Zweiten Weltkriegs und in den ersten Nachkriegsjahren aus den polnisch gewordenen Gebieten gehört. Dies ist ein kompliziertes Thema, dem Historiker aus Polen und Deutschland in den 1990er Jahren viel Aufmerksamkeit gewidmet haben. Im Folgenden werden Geschichtslehrbücher auf die Behandlung des Themas Flucht, Vertreibung, Aussiedlung der Deutschen analysiert, die zurzeit in der polnischen Mittel- und Oberschule eingesetzt werden.

PDF-Datei in neuem Fenster anzeigen

•J. Wendt, Historia. Podręcznik III, Gdańsk: Wydawnictwo M. Rożak, 2000

  • G. Wojciechowski, Historia. Podręcznik dla gimnazjum. Razem przez wieki. III, Warszawa: ARKA, 2001

• W. Mędrzecki, W. Szuchta, U źródeł współczesności. Dzieje nowożytne i najnowsze, Warszawa: WSiP, 2001

• G. Kucharczyk, P. Milcarek, M. Robak, Przez tysiąclecia i wieki. Cywilizacje XIX i XX wieku, kl. 3, Warszawa: WSiP, 2004

• M. Jekel, M. Menz, Historia III, Warszawa: Wydawnictwo Edukacyjne Zofii Dobkowskiej, 2006

• J. Bednarz, M. Litwinienko, K. Zapała, Historia III, Gdynia: Wydawnictwo Operon, 2007

• R. Habielski, To dopiero Historia!, Podręcznik dla gimnazjum. Klasa 3, Warszawa: Wydawnictwo Nowa Era, 2007

  • J. Kochanowski, P. Matusik, Człowiek i historia, cześć 4, Warszawa: WSiP, 2004

• A. Radziwiłł, W. Roszkowski. – Historia dla maturzysty. Wiek XX. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2004

• Z.T. Kozłowska, I. Unger, P. Unger, S. Zając, Poznajemy przeszłość. Od 1939 roku do czasów współczesnych, Toruń: Wydawnictwo SOP, 2004

• G. Szymanowski, P. Trojański, Historia 3. Ludzie i epoki. Liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, Kraków: Znak 2004.

• Z. T. Kozłowska, I. Unger, P. Unger, S. Zając, Poznajemy przeszłość od 1939 roku do czasów współczesnych. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego. Zakres rozszerzony, Toruń: Wydawnictwo SOP, 2007.

• A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia dla maturzysty. Wiek XX. Podręcznik. Zakres rozszerzony, Warszawa: PWN, 2007

• B. Burda, B. Halczak, R. M. Józefiak, M. Szymczak, Historia najnowsza 3. Zakres rozszerzony. Podręcznik, Gdynia: Operon 2007.

• D. Stola, Historia. Podręcznik klasa III. Szkoły ponadgimnazjalne. Zakres podstawowy, Warszawa: PWN, 2009.

  • Klaus Bachmann/Jerzy Kranz (Hrsg.), Przeprosić za wypędzenie? O wysiedleniu Niemców po II wojnie światowej, Kraków 1997 (dt. Ausgabe: dies., Verlorene Heimat – Die Vertreibungsdebatte in Polen, Bonn 1998);
  • Ursula A. J. Becher/Włodzimierz Borodziej/Krzysztof Ruchniewicz, Polska i Niemcy w XX wieku. Wskazówki i materiały do nauczania historii, 2. Aufl., Poznań 2002 (Polsko-Niemiecka Komisja Podręcznikowa);
  • Włodzimierz Borodziej/Hans Lemberg (Hrsg.), Niemcy w Polsce. Wybór dokumentów, t. 1–4, Warszawa 2000–2001 (dt. Ausgabe: dies., »Unsere Heimat ist uns fremd geworden…« Die Deutschen östlich von Oder und Neiße 1945–1950. Dokumente aus polnischen Archiven, Bd. 1–4, Marburg 2000–2002);
  • Andreas Kossert, Kalte Heimat. Die Geschichte der deutschen Vertriebenen nach 1945, München 2008; Jan Józef Lipski, Dwie ojczyzny – dwa patriotyzmy. Uwagi o megalomanii i ksenofobii Polaków, in: »Kultura«, 1981, H. 10 (dt. Ausgabe: ders., Zwei Vaterländer – zwei Patriotismen. Bemerkungen zum nationalen Größenwahl und zur Xenophobie der Polen, in: »Kontinent«, 1982, H. 22);
  • Andrzej Nowak, Prawdziwy koniec historii, »Rzeczpospolita«, 17.12.2008 (http://www.rp.pl/artykul/9157,235811_Prawdziwy_koniec_historii_.html, 31.01.2010);
  • Wysiedlałem Horsta Bienka. Z socjologiem Andrzejem Ziemilskim rozmawia Adam Krzemiński, »Polityka«, 16.04.1988.

Logo FSO
Logo DGO
Logo ZOIS
Logo DPI
Logo IAMO
Logo IOS